Κυριακή, 17 Απριλίου 2011

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΤΡΑΙΔΗΣ ---βιογραφία...

Δημήτρης Ατραίδης                 (Παν. Κουνάδης-- Αρχείο Ελληνικής Δισκογραφίας)
Κασαμπάς Σμύρνης 1900 -- Αθήνα 12.9.1970
τραγουδιστής, συνθέτης, στιχουργός, οργανοπαίκτης


Εξέχουσα μορφή του χώρου του μικρασιάτικου τραγουδιού, ο Δημήτρης Ατραίδης ανήκει στη σπουδαία γενιά των μουσικών που ήρθαν στην Ελλάδα μετά την μεγάλη καταστροφή του 1922. Γεννήθηκε στην πόλη Κασαμπάς, που βρίσκεται 58 χιλιόμετρα από τη Σμύρνη, το 1900. Αν και οι περισσότεροι από τους 3000 Έλληνες κατοίκους της πόλης, στις αρχές του αιώνα, ασχολούνταν με το εμπόριο και τις μεταφορές, η οικογένεια του Ατραίδη, επειδή είχε ακίνητη περιουσία, ασχολείτο με την καλλιέργεια της γης. Μέσα σ' αυτό το αγροτικό πλαίσιο κινήθηκε και ο Δημήτρης, βοηθώντας τους γονείς του μέχρι το 1922. Δεν τελειώσε το σχολείο και η επαφή του με τις μουσικές εκδηλώσεις του Κασαμπά και της Σμύρνης τον οδήγησαν να ασχοληθεί ερασιτεχνικά με το τραγούδι. Κίνητρο, ο θαυμασμός του προς Έλληνες και Οθωμανούς τραγουδιστές, αλλά και η διαπίστωση της εξαίρετης ποιότητας της φωνής του και οι τεράστιες δυνατότητες που είχε, ιδιαίτερα στην ερμηνεία των μανέδων. Γι' αυτή τη πρώτη 20ετία της ζωής του δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν κάποια -άλλου τύπου- ημιεπαγγελματική ή επαγγελματική απασχόλησή του  με το τραγούδι.
Μετά τη καταστροφή του Σεπτεμβρίου του 1922 αρνήθηκε να εγκαταλείψει τη πατρίδα του και για ένα διάστημα μερικών μηνών βγήκε, μαζί με άλλους συντοπίτες του, αντάρτης στα βουνά για να αντιμετωπίσουν τα στρατεύματα του Κεμάλ Ατατούρκ, πιστεύοντας ότι υπήρχε δυνατότητα ανατροπής της κατάστασης. Συνελήφθη όμως και εστάλη μαζί με άλλους αιχμαλώτους στην Ελλάδα το 1923 και κλείστηκε στο Μπούρτζι του Ναυπλίου. Απ' εκεί έφθασε στην Αθήνα , όπου μαζί με άλλους πρόσφυγες έμεινε για ένα διάστημα στο εργοστάσιο του Κλωναρίδη, στα Πατήσια (κατοπινό εργοστάσιο του Φιξ). Εκεί συναντήθηκε με την γνώριμή του, από τη Μικρά Ασία, Ευαγγελία Χατζηκοκκόλη, που έμελε να γίνει η σύζυγός του τα επόμενα χρόνια.
Η οριστική στροφή στη μουσική και στο τραγούδι έγινε το 1924, όταν ένας από τους πολύ καλούς μουσικούς (συνθέτης και τραγουδιστής) της Σμύρνης, ο Ευάγγελος Σαλαβάρης, τον έμαθε σαντούρι. Ενεργοποιώντας και την εξαίρετη φωνή του, αρχίζει να παίζει και να τραγουδά στα στέκια των μικρασιατών μουσικών από το 1925 και μετά. Είναι φανερό από τις πληροφορίες που υπάρχουν, αλλά και από τη δισκογραφική του πορεία, ότι μεταξύ 1925-30 γνώρισε όλους τους, ήδη, διάσημους μουσικούς της Σμύρνης και της Πόλης, όπως τον Παναγιώτη Τούντα, τον Κώστα Σκαρβέλη, τον Γιάννη Δραγάτση ή Ογδοντάκη, τον Δημήτρη Σέμση ή Σαλονικιό, τον Κώστα Καρίπη, τον κανονίστα Νίκο Στεφανίδη, την Ρόζα Εσκενάζυ, την Μαρίκα Πολίτισσα κ.ά.
Η πρώτη δισκογραφική του παρουσία, όπως προκύπτει από τα μέχρι τώρα στοιχεία, έγινε το 1929 με το παραδοσιακό τραγούδι "Τσαχπίν Κατηφές" και τον "Νιαβέντ μανέ". Ακολούθησαν, το γνωστό τραγούδι του Παναγιώτη Βαινδιρλή (μέλους της παλαιάς και ένδοξης Σμυρνέικης Εστουδιαντίνας "Τα Πολιτάκια") "Κακούργα  μάγισσα" ή "Φονιάς θα γίνω" και ο "Μανές  Χετζάζ".
Η δισκογραφική του παρουσία στη δεκαετία του '30 δεν ήταν ανάλογη της φήμης και της αξίας του και αυτό ίσως να ερμηνεύεται από το μετριοπαθές και ταπεινό του χαρακτήρος του, αλλά και από το γεγονός ότι θεωρούσε την σχέση του με το τραγούδι περισσότερο ως λειτουργία κοινωνική, παρά ως μέσον επίλυσης των οικονομικών του προβλημάτων. Άλλωστε σε όλη σχεδόν τη ζωή του ασκούσε και ένα άλλο -πρωτεύον- επάγγελμα άσχετο από τη μουσική.

Από το 1934 άρχισε να ηχογραφεί και μερικά από τα δικά του τραγούδια, τα οποία περιορίστηκαν μόλις σε έντεκα σ' όλη τη δισκογραφική του καριέρα. Σ' αυτά πρέπει να συμπεριληφθούν και 19 μανέδες, που στη πλειοψηφία τους οι στίχοι είναι δικοί του. Η ερμηνευτική του παρουσία στη δισκογραφία έχει -μέχρι στιγμής- εντοπιστεί σε 38 τραγούδια. Εκτός από τα δικά του και τους μανέδες τραγούδησε από ένα τραγούδι του Κώστα Καρίπη, της Αυγής Τομπούλη και του Ιάκωβου Μοντανάρη (μαζί με τη Ρίτα Αμπατζή). Επίσης από δύο του Παναγιώτη Τούντα και του Νίκου Στεφανίδη (ο μοναδικός δίσκος του συνθέτη που έχει βρεθεί μέχρι σήμερα).
Γύρω στο 1930 έμαθε να παίζει και κιθάρα, κάτι που του επέτρεπε να συνοδεύει μόνος τα τραγούδια του, όπου και όταν χρειαζόταν. Μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, γνωρίστηκε με την παρέα του μεγάλου τραγουδιστή  Γιώργου Παπασιδέρη (ή Κουλουριώτη) στη Σαλαμίνα και συνδέθηκε με τους ανθρώπους και την περιοχή, όπου έπαιζε πολλά χρόνια.
Αν και ηχογράφησε μερικά τραγούδια μεταξύ 1946-1952, ουσιαστικά πέρασε στο περιθώριο, όπως και η συντριπτική πλειοψηφία των εκ Μικράς Ασίας δημιουργών και ερμηνευτών. Άνοιξε ένα κατάστημα με ωδικά πουλιά, στο Χαλάνδρι, που ήταν ταυτόχρονα και αυτοσχέδιο εργαστήρι και σχολείο παραδοσιακής μουσικής για νεαρούς, κυρίως μαθητές.
Από τον γάμο του με την Ευαγγελία Χατζηκοκκόλη, απέκτησε δύο παιδιά, τον Γιώργο (1928-1998) και τη Μαρία (1933-1985). Με τη μουσική ασχολήθηκε ο γυιος του Γιώργος και ο ανηψιός του, γνωστός συνθέτης, Βαγγέλης Ατραίδης. Επίσης, από την επόμενη γενιά, τα εγγόνια του από την κόρη του Μαρία, ο Λευτέρης και η Λίλα (Ευαγγελία) Μιαούλη.
Στη δεκαετία του '60 ο Δημήτρης Ατραίδης, συναντήθηκε με τον μουσικολόγο Μάρκο Δραγούμη, στον οποίο εμπιστεύτηκε μεγάλο μέρος από το έργο του, που είχε αποτυπωθεί σε παρτιτούρες. Έτσι στα χέρια του Μ. Δραγούμη, βρέθηκαν 60 περίπου ανέκδοτα τραγούδια του Δημήτρη Ατραίδη, 26 εκ των οποίων κυκλοφόρησαν, σε επιμελημένη έκδοση, με τον Θανάση Μωραίτη το 1995.
Ο Δημήτρης Ατραίδης, δεν βρίσκεται  ανάμεσά μας από τις 12 Σεπτεμβρίου 1970. Οι συγγενείς του, ιδιαίτερα τα εγγόνια του, συνεχίζουν την προσπάθεια συγκέντρωσης του διάσπαρτου υλικού που θα ολοκληρώσει την εικόνα του έργου, του μεγάλου αυτού ερμηνευτή και δημιουργού.
Αθήνα Φεβρουάριος 1999
Παν. Λ. Κουνάδης

Στοιχεία για τη ζωή και το έργο του Δημήτρη Ατραίδη:
1. Από το "Αρχείο Ελληνικής Δισκογραφίας" του Παν. Κουνάδη
2. Από το αφιέρωμα του Μάρκου Δραγούμη στο τεύχος "Η καθ' ημάς Ανατολή" του "Συνδέσμου των εν Αθήναις Μεγαλοσχολιτών"
3. Από το βιβλίο του Τάσου Σχορέλη: "Ρεμπέτικη Ανθολογία", τόμος πρώτος, Αθήνα 1977.
4. Από αφηγήσεις της οικογένειάς του. 


 







Δεν υπάρχουν σχόλια: